وقتي انسان کتاب بي نوايان اثر ويکتور هوگو را مي خواند مي بيند  که ژان والژان جوان فقير، به دليل دزدي يک قرص نان، به چند سال زندان محکوم مي شود؛ بعد ، از زندان فرار مي کند و تا آخر عمر با ترس و وحشت زندگي مي نمايد.

فقر چيست ؟

فقر، نياز است؛ بر آورده نشدن نيازهاي زيستي و فيزِيولوژيکي و محروميت در غذا، لباس و مسکن را به فقر تعبير مي کنند.کسي را از امکانات بالا را نداشته باشد و يا حد اقل در آمد لازم براي زندگي را که از طرف اقتصاد دانان تعيين مي شود، ندارند و از اين جهت رنج مي کشند را  فقير گويند.

ريشه هاي فقر

فقر ممکن است به دليل هاي زير باشد: عدم تلاش و نداشتن انگيزه پيشرفت ، اقامت در شهرهاي کم در آمد و يا در سرزمين نا مساعد کشاورزي، درگيري هاي سياسي، استثمار ثروتمندان  و يا به دليل ساختار و شکل اجتماع باشد که خود فقير در به وجود آمدن فقر مقصر نيست.

قرار گرفتن فرد در يکي از سلسله مراتب اقتصادي بر تمام زندگي سايه مي اندازد و فعاليت هاي زندگي روزانه و سرنوشت وي را  به طور مستقيم تحت تأثير قرار مي دهد.

زندگي خانواده فقير

نوزادان اين طبقه وزن کمتري دارد، بيشتر مي ميرند و آنهاي که زنده مي مانند به انواع بيماريها مبتلا مي شوند.

اميد به زندگي به شدت کاهش مي يابد و ميزان عمر فرد زنده فقير کوتاه تر است، شيوه مرگ آنان نيز متفاوت است يعني در مرگ تدريجي و در گمنامي مي ميرند.

جوانان خانواده فقير نمي توانند ازدواج کنند و هموار آنان احساس مي کنند که در جامعه خود پنداره، حرمت خود، و عزت نفس پايين دارند و اعتماد به نفس شان را از دست مي دهند

بهداشت جسمي- رواني

جوانان در محيط هاي اجتماعي-اقتصادي فقير، از نظر تحمل عادات بد زندگي، اعتياد به مواد مخدر و الکل، افکار خود کشي يا اقدام به خود کشي و ديگر بزهکاري درصدي بالاتري را به خود اختصاص داده اند.

حاملگي هاي زود رس

تحقيقات علمي نشان داده است که بهترين دوران حاملگي زنان در دوره 23- 33 سال است کساني که در سنين بالاتر، باردار مي شوند علاوه بر خطرات که براي مادر دارد زمينه اي مبتلا شدن به بيماري هاي وراثتي بيشتر هست، کساني که زير 20 سال حامله مي شوند نيز خطرات جدي براي سلامتي شان وجود دارد زيرا در اين سن خود دختران در حال رشد و نمو هستند، ضمن اين که در سن تحصيل قرار دارد و به جاي درس خواندن، داشتن سرگرمي هاي که اميد به زندگي را بالا مي برد، مشغول بچه داري مي شوند.

ادامه تحصيل

فقر اقتصادي، فقر تحصيلي را به دنبال دارد زيرا به قول مزلو تا انسان نياز هاي زيستي و فيزيولوژيکي را ارضا نکند نمي تواند به  نيازهاي تحصيلي و به خود شکوفايي برسد. افرادي فقيراز دوره هاي بالاتر تحصيلي به دليل که شهريه تحصيلي خود را پرداخت نمي تواند  باز مي ماند در طول تحصيل هم چون توان خوردن صبحانه را ندارد در حالي که سوء تغذيه دارند، با در صد مردودي و افت تحصيلي مواجه مي شوند  زيرا گرسنه گي توانايي ذهني را پايين مي آورد و و قادر نيست به  سخنان معلم تمرکز کند.

وضعيت مدارس مناطق فقير معمولا شلوغ و ازدهام است از طرفي نور کافي و امکانات تحصيلي  کمتري دارد.

در خانواده هاي سطح پايين، چون والدين تحصيلات کمتري دارند در درس و مشق بچه ها  مشکل دارند زيرا هر اندازه که ميزان تحصيلات والدين بالاتر باشد به همان اندازه موفقيت تحصيلي فرزندان بيشتر است.

قربانيان فقر

فقر قرباني هاي بسياري را با خود همراه دارد که زنان، جوانان تک حقوق بگيرها و ساکنان مناطق کم در آمدو غير صنعتي:

اولين قربانيان فقر زنها هستند زيرا چه قبول کنيم نا نکنيم دنياي امروزي مرد سالاري است.زنان در مقايسه با مردان هنوز به مقامات عالي و سطوح بالا نمي رسند، از سطح تحصيلات پايينتري برخوردارند در اين ميان زنان که مسئوليت خوانواده را داردناراحتي هاي رواني و مشکلات سازگاري بيشتر است.

دومين قرباني فقر جوانها هستند. جوانان نسبت به برزگترها در معرض بيکاري قرار دارند

خانواده هاي که تنها يک نفر نان آور دارند مشکلات اقتصادي جدي در پيش روي دارند. اگر اين خانواده ها را با خانواده هاي که دو نفر کارگر دارند مقايسه کنيم تفاوت ها بيشتر آشکار خواهد شد.

مردمان مناطق عقب مانده و عقب نگهداشته شده و صنعتي نشده و نيز کشاورزان  سر زمين هاي که زمين حاصل خيز ندارند در مقايسه با مردم مناطق صنعتي و مردمان داراي سر زمين حاصل خيز بيشتر در معرض آسيب هاي نداري قرار دارند.

آثار و پيامد هاي جسمي فقر

آثار فقر بر بهداشت ، سلامت جسمي و روحي بسيار بيشتر ازآنچه ما فکر می کنيم، به مراتب بيشتر از آمار هاي اعلام شده است؛ آثاري ناگواري که يک فقير بر شانه هاي خود حمل مي کند نمي توان با آمار و ارقام ارائه داد، از طرف ديگر زيادي مرگ مير کودکان آنان، انواع بيماريها، شکست يا ترک تحصيل، بزهکاري، رفتارهاي ناسازگار وضد اجتماعي، سوء استفاده يا بي توجهي به کودکان، عقب ماندگي ذهني و موارد متعدد ديگر همه حکايت از اين دارد که فقر ابعاد مختلف دارد.

آثار رواني فقر

بيشترين آثار رواني مربوط مي شود به نوع نگاه و نگرش منفي مردم نسبت به فقير، نگاه تحقير آميز مردم نسبت به فقير را مي توان در همه جا شاهد باشيم.

انسان نادار وقتي تحقير ها، شرمساريها و ناکاميهاي فقر را تحمل مي کند جز رنج کشيدن کاري نمي تواند بکند. ثمره ای اين رنج، دو احساس متضاد را به دنبال دارد، از يک سو شرم و ناتواني و از سويي ديگر پرخاشگري و طغيان. اين احساس که «بينوا»، «فقير»، « بي دست و پا»، « بي لياقت» و « کمتر از همه» است  به تدريج قبول مي کند که همين هويت را دارد  سپس خود را تحقير شده مي يابد و عزت نفس و اعتماد به نفس خود را از دست مي دهد .فرد ندار از خود، خانواده و اطرافيان، شرمنده مي شود.[1]

راه حل

در مورداين که  چگونه فقر را از بين برد و يا  آثار رواني و جسمي کاهش داد ديدگاه هاي متفاوت وجود دارد

آنچه مهمتر به نظر مي آيد در قدم اول خود فرد تلاش کند تا زندگي را حد متوسط جامعه يعني به حد کفايت برساند، در قدم بعدي بر جامعه است؛ جامعه خصوصا جامعه مسلمان وظيفه دارد که  به برادران خواهران دينی خود، کمک کند. راه حل ديني بسيار جالب و بهترين راهکار است زيرا  ثروتمندان از طريق دادن سهم خمس، زکات، فطره و غيره، روحيه تعاون، برادری، نوع دوستی، احساس رضايتمندی، رسيده  و اجر و پاداش ده برابر اخروی را هم بهره مند خواهد شد.

 بررسي مفصل ديدگاه اقتصادي اسلام و اينکه چرا مسلمانان فقير هستند؟  نوشته های ديگري را مي طلبد.

|+| نوشته شده توسط حمیداله شریفی در جمعه 1385/02/15 | موضوع: